ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ (ਸੁਰ ਸਾਂਝ ਡਾਟ ਕਾਮ ਬਿਊਰੋ), 15 ਜੂਨ:
ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਬਹਾਦਰ ਸਿੰਘ ਗੋਸਲ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ਪੁਸਤਕ ‘ਆ ਨੀ ਚਿੜੀਏ ਪਾਣੀ ਪੀ’ (116ਵੀਂ ਪੁਸਤਕ) ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਨਿਵੇਕਲੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਕੇਵਲ ਲੇਖਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਾਡੇ ਅਲੋਪ ਹੋ ਰਹੇ ਵਿਰਸੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋ ਰਹੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਤੀ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਬਿੰਦੂ ‘ਘਰੇਲੂ ਚਿੜੀ’ ਹੈ, ਜੋ ਕਦੇ ਹਰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਹੜੇ ਦੀ ਰੌਣਕ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਸੰਪਾਦਕ ਨੇ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ; ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ 23 ਸਥਾਪਿਤ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਚਰਨਜੀਤ ਕੌਰ ਬਾਠ, ਨੀਲਮ ਨਾਰੰਗ, ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਾਈਨੌਰ, ਗੁਰਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਮਾਵੀ, ਦਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸਰੋਆ, ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀ, ਡਾ. ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਝੈਲ, ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਬਹਾਦਰ ਸਿੰਘ ਗੋਸਲ (ਸੰਪਾਦਕ), ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਠਲਾਣਾ, ਬਲਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ, ਮੰਦਰ ਗਿੱਲ ਸਾਹਿਬਚੰਦੀਆ, ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਸਾਹੋਵਾਲੀਆ, ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਥੂਹਾ, ਬਾਬੂ ਰਾਮ ਦੀਵਾਨਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਰਾਹੀ, ਮੰਜੂ ਸ਼ਾਰਦਾ, ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਸਿੰਗਲ, ਡਾ. ਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲੁਬਾਣਾ, ਰਣਜੋਧ ਸਿੰਘ ਰਾਣਾ, ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਭਾਗੋਮਾਜਰੀਆ, ਡਾ. ਪੰਨਾ ਲਾਲ ਮੁਸਤਫ਼ਾਬਾਦੀ, ਪਾਲ ਅਜਨਬੀ ਅਤੇ ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।
ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ 7 ਬੱਚਿਆਂ ਹਰਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ, ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ, ਮੁਸਕਾਨ ਕੌਰ , ਗੁਰਲੀਨ ਕੌਰ, ਤਰਨਵੀਰ ਕੌਰ, ਨਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਅਤੇ ਸਹਿਜਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਛੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਪ੍ਰਗਟਾਈ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸੰਪਦਨਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਨੋਰਥ ਪਾਠਕਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਲੇਖਕਾਂ ਅਨੁਸਾਰ “ਆ ਨੀ ਚਿੜੀਏ ਪਾਣੀ ਪੀ” ਮਹਿਜ਼ ਇੱਕ ਵਾਕ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰਲੀ ਦਇਆ ਅਤੇ ਕਰੁਣਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ‘ਸਰਬੱਤ ਦਾ ਭਲਾ’ ਅਤੇ ‘ਜੀਵ-ਦਇਆ’ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਅਮਲ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ-ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਚਿੜੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਡੂੰਘਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ‘ਹੀਰ’ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ ਦੀ ‘ਆਟੇ ਦੀਆਂ ਚਿੜੀਆਂ’ ਤੱਕ, ਇਹ ਪੰਛੀ ਸਾਡੇ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਚਿੜੀ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਧੀਆਂ ਨਾਲ ਕਰਦਿਆਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੋਮਲਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਬੜੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨਾਂ ‘ਤੇ ਵੀ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਅੱਜ ਚਿੜੀਆਂ ਸਾਡੇ ਵਿਹੜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗਾਇਬ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਪਹਿਲਾਂ ਕੱਚੇ ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਛੱਤਾਂ ਅਤੇ ਬਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚਿੜੀਆਂ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਆਲ੍ਹਣੇ ਪਾ ਲੈਂਦੀਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਅਜੋਕੇ ‘ਏਅਰ-ਟਾਈਟ’ ਪੱਕੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਬਚੀ। ਮੋਬਾਈਲ ਟਾਵਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤਰੰਗਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਘਟਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ ਅਤੇ ਵਧਦੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕਾਰਨ ਕੁਦਰਤੀ ਸੰਤੁਲਨ ਵਿਗੜ ਗਿਆ ਹੈ। ਚਿੜੀਆਂ ਕੇਵਲ ਸੁੰਦਰਤਾ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਸੰਤੁਲਨ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਅਸੂਲਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਚੱਲਾਂਗੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਤਬਾਹੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਪਹਿਲੂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਹਨ। ਹਰਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ, ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸੰਪਾਦਕ ਨੇ ਇਹ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪੰਛੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਪਿਆਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਭਵਿੱਖ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ ਜੋ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਆਂਡਿਆਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਸਗੋਂ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਲਈ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਦਾਣਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਚਿੜੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਕਈ ਅਮਲੀ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਛੱਤਾਂ ਜਾਂ ਬਾਲਕੋਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬਰਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪੰਛੀਆਂ ਲਈ ਦਾਣੇ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਸਿੱਟਾ: ‘ਆ ਨੀ ਚਿੜੀਏ ਪਾਣੀ ਪੀ’ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਪੁਸਤਕ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਲਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਹੋਂਦ ਕੁਦਰਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ ਦੇ ਸਹਿ-ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸਾਡੇ ਵਿਹੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਤੋਂ ਚਿੜੀਆਂ ਦੀ ਚੀਂ-ਚੀਂ ਸੁਣਾਈ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਲਿਆ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਮਾਣੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਦਿਲਾਂ ਅਤੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਥਾਂ ਬਣਾਉਣੀ ਪਵੇਗੀ। ਜਦੋਂ ਨੰਨ੍ਹੇ ਬੱਚੇ, ਪੰਛੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣਾ ਮੋਹ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਉਮੀਦ ਜਾਗਦੀ ਹੈ ਕਿ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਸ਼ਾਇਦ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਟੁੱਟ ਚੁੱਕੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਜੋੜ ਸਕੇਗੀ।
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਤਰਲੋਚਨ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਪ੍ਰਿਟਿੰਗ ਅਤੇ ਪੇਪਰ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਹੈ। 112 ਪੰਨਿਆਂ ਦੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਕੀਮਤ ਕੇਵਲ 250 ਰੁਪਏ ਹੈ। ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਬਹਾਦਰ ਸਿੰਘ ਗੋਸਲ ਦਾ ਇਹ ਉਪਰਾਲਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਲਈ ਇੱਕ ਬਹੁਮੁੱਲਾ ਤੋਹਫ਼ਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਸਾਡੀ ਨੈਤਿਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਬਹਾਦਰ ਸਿੰਘ ਗੋਸਲ ਨੂੰ ਬਹੁਤ-ਬਹੁਤ ਮੁਬਾਰਕ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ’ਚ ਛਪਣ ਵਾਲੇ ਲੇਖਕ ਵੀ ਵਧਾਈ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਹੈ। ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਇਹ ਅਹਿਮ ਪੁਸਤਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਾਂਭਣਯੋਗ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰੀ ਹੈ। ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਦੀ ਹੈ ਇਹ ਪੁਸਤਕ “ਆ ਨੀ ਚਿੜੀਏ ਪਾਣੀ ਪੀ”।
ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਾਈਨੌਰ – 98888 42244
